Phó thủ tướng: Rà soát doanh nghiệp nhập khẩu lớn nhưng xuất khẩu thấp

Tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu ngày 13/8, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc đánh giá xuất khẩu 7 tháng đầu năm tăng cao nhưng nhập siêu cũng gia tăng, gây áp lực tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.

Phó thủ tướng yêu cầu làm rõ nguyên nhân nhập siêu tăng, nhất là trong bối cảnh xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước tăng chậm trong khi nhập khẩu tăng cao. Cần làm rõ doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển hóa lượng nhập khẩu này thành sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu.

Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại hội nghị, ngày 13/8. Ảnh: VGP

Theo Phó thủ tướng, tăng xuất khẩu cũng là một trong những giải pháp để giảm áp lực nhập siêu. Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục làm việc với các doanh nghiệp xuất khẩu lớn để xác định rõ khả năng đóng góp vào tăng trưởng.

Bộ Công Thương được giao làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập - xuất khẩu, nhất là lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử. Cơ quan này cần xác định nguyên nhân nhập khẩu lớn, tiến độ sản xuất và kế hoạch xuất khẩu của các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu kiểm tra, kiểm soát các doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có kim ngạch nhập khẩu lớn hoặc doanh nghiệp nhập khẩu tăng đột biến.

Nhập siêu 7 tháng khoảng 20,3 tỷ USD

Theo Bộ Công Thương, 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%. Nếu không có diễn biến bất lợi lớn, kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15-16%.

Khu vực FDI đạt khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%, trong khi khu vực kinh tế trong nước đạt khoảng 64,6 tỷ USD, tăng 5,8%.

Một số nhóm hàng công nghiệp chế biến tăng mạnh, như máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 85 tỷ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt khoảng 40 tỷ USD, tăng 24,6%; điện thoại và linh kiện đạt khoảng 38 tỷ USD, tăng 18,6%.

7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, 7 tháng đầu năm, cả nước nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD. Một số nhóm hàng xuất khẩu tăng chậm như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ; một số nông sản giảm kim ngạch. Cà phê đạt khoảng 5,45 tỷ USD, giảm 11,2%; gạo đạt 2,62 tỷ USD, giảm 7,1%; cao su đạt 1,55 tỷ USD, giảm 4,6%; chè giảm 3,3%.

Trong khi đó, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh, chủ yếu phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Các loại nguyên liệu đầu vào công nghiệp như kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản, chất dẻo cũng tiếp tục tăng. Giá và nguồn cung năng lượng chịu tác động từ tình hình xung đột tại Trung Đông.

Bộ Tài chính đánh giá phần lớn nhập siêu hiện nay tập trung ở nhóm nguyên, nhiên liệu. Trong đó, chi phí nhập khẩu năng lượng chịu tác động đáng kể từ giá thế giới và diễn biến xung đột tại Trung Đông.

Ở khía cạnh doanh nghiệp, các hiệp hội cho rằng chi phí logistics, nguyên liệu và chi phí tuân thủ đang tiếp tục gây sức ép lên hoạt động xuất khẩu. Trong khi đó, các biện pháp phòng vệ thương mại, chính sách thương mại đơn phương và yêu cầu cao về tiêu chuẩn xanh cũng thêm thách thức.

Phó chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Bùi Trung Nghĩa đề nghị nhà điều hành tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nhất là trong kiểm tra chuyên ngành, hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Đồng thời, VCCI cho rằng cơ quan quản lý cần hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các rào cản thương mại, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, ngành cần đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tự động hóa và ứng dụng AI. Việc tăng kết nối với các tập đoàn FDI cũng cần thiết để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Trao đổi về các kiến nghị của hiệp hội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 42,79 tỷ USD, tăng 7,5%; nhập khẩu khoảng 31 tỷ USD, tăng 10,8%, qua đó vẫn xuất siêu khoảng 11,67 tỷ USD.

Tuy nhiên, mức xuất siêu đang thu hẹp do nhập khẩu hàng nông nghiệp tăng nhanh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu năm 2026 đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 54 tỷ USD, đồng thời đề nghị đẩy mạnh đàm phán, mở cửa và đa dạng hóa thị trường, xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam, phát triển logistics, kho bãi, kho lạnh tại các vùng nguyên liệu.

Gỡ các điểm nghẽn đang làm tăng chi phí xuất khẩu

Kết luận cuộc họp, Phó thủ tướng cho rằng để kiểm soát nhập siêu, trước hết cần đẩy mạnh xuất khẩu. Theo tính toán của Bộ Công Thương, để cân bằng cán cân thương mại cả năm, Việt Nam cần tạo mức thặng dư lớn trong những tháng còn lại, trong khi thị trường thế giới còn nhiều yếu tố khó lường.

Theo đó, Bộ Công Thương được giao hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ quốc tế. Cơ quan này cần đẩy nhanh đàm phán các hiệp định thương mại tự do và mở rộng những thị trường còn nhiều dư địa như Halal, Mỹ Latin, châu Phi. Bộ cũng phải rà soát quy định về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu gỡ các điểm nghẽn đang làm tăng chi phí xuất khẩu. Bộ Tài chính được giao rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, tăng phân loại rủi ro để xử lý nhanh hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt.

Ngân hàng Nhà nước phải bảo đảm doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận tín dụng, ưu tiên vốn cho thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản những tháng cuối năm. Đến hết tháng 7, dư nợ tín dụng với lĩnh vực xuất khẩu gần 849.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30%.

Ngoài tăng xuất khẩu, lãnh đạo Chính phủ cũng cho rằng Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Ông giao Bộ Công Thương rà soát những loại hàng công nghiệp Việt Nam đã có năng lực sản xuất để đề xuất chính sách thuế phù hợp, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn hàng trong nước và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất dựa trên số liệu nhập khẩu để xác định các nhóm nguyên liệu, vật liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước, từng bước thay thế hàng nhập khẩu.

Tuệ Lâm

Nguồn: Tạp chí Tài Chính Doanh Nghiệp - https://taichinhdoanhnghiep.net.vn/pho-thu-tuong-ra-soat-doanh-nghiep-nhap-khau-lon-nhung-xuat-khau-thap-d68990.html